Türkçe Dersi Paragraf Konusu ÖSS KPSS Hazırlık Notları Paragraf Nedir? Paragraflarda Sıkça Kullanılan Kelimelerin Anlamları Paragraf Sorularında Çok Önemli Hususlar Paragraf Türleri Paragrafın Ögeleri Paragrafın Yapısı

Türkçe Dersi Paragraf Konusu ÖSS KPSS Hazırlık Notları

PARAGRAF NEDİR

Paragraf herhangi bir yazının bir satırbaşından öteki satırbaşına kadar olan bölümüne denir. Daha geniş bir ifadeyle paragraf “bir duyguyu bir düşünceyi bir isteği bir durumu bir öneriyi olayın bir yönünü yalnızca bir yönüyle anlatım tekniklerinden ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanarak anlatan yazı türüdür. Kelimeler cümleleri cümleler paragrafları paragraflar da yazıları oluşturur. Paragraf bir yazının küçültülmüş bir örneğidir. Bu yönüyle yapı bakımından bir yazıya benzer. Nasıl yazıda giriş gelişme sonuç bölümleri varsa paragrafta da aynı bölümler vardır.
Her paragrafta bir düşünce savunulur. Paragrafın bir bütün oluşturabilmesi için cümlelerin de yapı ve anlam yönüyle bütünlük oluşturması gerekir. Paragraftaki düşünceler hem kendi aralarında birbirine bağlı hem de ana düşünceye bağlıdır.
Paragraf kendi içinde bir bütünlük oluşturduğu gibi yazı içinde de yazıyla bir bütünlük oluşturur. ÖSS’de seçilen paragraflar böyle kendi içinde bütünlüğü olan ve dışına çıkılmayı gerektirmeyen paragraflardır.

PARAGRAFLARDA SIKÇA KULLANILAN BAZI KELİMELERİN ANLAMLARI:

Sevgili öğrenciler aşağıda sözcükte anlam cümlede anlam ve paragraf sorularında sıkça karşınıza çıkan sözcükler ve bunların anlamları verilmiştir. Bu sözcüklerin anlamlarını bilmeniz şüphesiz ki söz konusu sorularla ilgili karşınıza çıkacak soruları daha çabuk ve daha kolay anlamanızı sağlayacaktır bunun sonucunda ise bu soruları hem daha kolay anlayacaksınız hem de soruyu doğru cevaplama şansınız artacaktır. Umarım birkaç saatinizi ayırıp bu sözcüklerin anlamlarını öğrenirsiniz.

Adaptasyon: Uyarlama
Adapte: Uyarlanmış
Ağdalı: Anlaşılması güç karmaşık
Ahenk: Uyum düzen
Akıcılık: Sürükleyici olma okuyanı sıkmama
Aktüel: Güncel edimsel
Alaturka: Türk geleneklerine uygun
Alafranga: Batı tarzında Türk geleneklerine uygun olmayan
Anlatı: Hikâye etme
Bağdaşmak: Uyuşmak
Banal: Bayağı sıradan
Betik(Bitik): Kitap mektup
Burjuva: İmtiyazlı seçkin soylu
Biçem: Üslup tarz anlatım biçimi
Çağrışım: Hatırlatma
Çeşni: Çeşit tat hoşa giden özellikler
Çağdaş: Aynı çağda yaşayan uygar
Dejenere: Yozlaşmış aslını koruyamamış
Devinim: Hareket eylem Diksiyon:
Duru kurallara uygun güzel konuşma
Duyarlılık: Hassasiyet
Dikte etmek: Bir düşünceyi zorla kabul ettirmek
Dingin: Durgun hareketsiz sakin
Dinleti: Bir topluluğa bir şeyler anlatmak konser
Diyalog: Karşılıklı konuşma
Doğaçlama: İrticalen metne bağlı kalmadan içinden geldiği gibi konuşma
Doğallık: Yapmacıksız gösterişsiz
Dramatik: Acıklı
Edimsel: Hareketli fiili
Ego: Ben
Eğreti: Geçici sınırlı
Empoze: Zorla kabul ettirme
Erek: Amaç maksat
Etik: Ahlaki ahlakla ilgili
Fantezi: Sonsuz hayal
Fenomen: Olay olgu
Fonetik: Ses bilgisi
Görece: Kişiden kişiye değişebilme durumu
Güdüm: İrade
İçerik: Bir şeyin içerisinde bulunanların tümü muhteva
İkilem: Çatışma iki durumdan birini seçme
İlinti: İlgi ilişki zorunluluğu
İma: Dolaylı üstü kapalı anlatma
İmge: Hayal hülya
İnan: İnanma işi
İndirgeme: Bir işi daha kolay kısa ve yalın hale getirme
İşlev: Görev fonksiyon
İrdelemek: Detaylı olarak incelemek
İroni: Alaylı söyleyiş acıklı ve komik
İvedi: Acele
Jest: El kol veya baş ile yapılan uyumlu hareket
Kriter: Ölçüt kıstas
Kitle: İnsan topluluğu
Kuram: Kanıtlanmamış teori soyut bilgi
Mistik: Aklın erişemediği şey
Nicelik: Sayılabilen ölçülebilen azlık çokluk…
Nükte: İnce anlamlı düşündürücü ve şakalı söz espri
Ödün: Taviz
Özlülük: Az sözle çok anlam ifade etme
Özgün: Yalnız kendine has bir nitelik taşıyan farklı orijinal
Özveri: Fedakarlık
Payanda: Dayanak
Polemik: Ağız kavgası sert tartışma
Realite: Gerçeklik
Salt: Yalnız tek
Sav: İddia tez
Simge: Sembol
Süreğen: Sürüp giden
Tasarı: Proje plan
Tem: Tema
Tinsel: Ruhi manevi
Tutarlılık: Çelişen fikirlerin olmaması
Yadsımak: İnkar etmek yabancı kalmak
Yaratı: Eser yapıt
Yazın:Edebiyat
Yazınsal: Edebi
Yetke: Otorite
Yetkin: Olgun mükemmel
Yoğunluk: Yazıda birçok anlamın bir arada olması
Yazınsal yaratı: Edebi eser
Salık vermek: Öğüt vermek tavsiye etmek
Kanıksamak: Alışmak

PARAGRAF SORULARINDA ÇOK ÖNEMLİ HUSUSLAR

1. Paragraf sorularının çözümüne mutlaka soruyu okuyarak başlayın. İşe doğrudan paragraf okunarak başlanırsa paragrafta ne arandığı paragrafın niçin okunduğu bilinmediğinden paragraf boş yere okunmuş olur. Bu durumda paragrafı iki defa okumak zorunda kalırız ki bu da bizim için büyük zaman kaybı olur.

2.Paragraf sorularında“soru kökü” çok dikkatli okunmalıdır. Değinilmemiştir vurgulanmamaktadır çıkarılamaz tarzındaki soruları” değinilmiştir vurgulanmaktadır çıkarılır” diye okursak soruları yanlış cevaplarız.

3. Paragraf soruları diğer sorulardan daha kolaydır. Çünkü paragraf sorularının hem cevabı paragrafın bütünlüğü içindedir hem de bu sorularda gramer ya da edebiyat bilgisine gerek yoktur. Okuma alışkanlığı olan az çok kitap okuyan öğrenciler bu soruları çok rahat çözer.

4.Paragrafta anlatılan şeyler mutlaka paragrafın bütünlüğü içinde değerlendirilmelidir. Paragrafta inanmadığımız ve bize göre doğru olmayan şeyler anlatılsa bile bunlar doğrudur. Çünkü sorular mutlaka “parçaya göre” cevaplandırılmak zorundadır. Bu yüzden paragraf sorularında kesinlikle paragrafın dışına çıkılmamalı.

5.Paragraf soruları uzun göründüğü için birçok öğrenci zaman kaybetmemek için paragraf sorularını çözmeden geçer. Oysa bizim ÖSS’de her bir soruya çok fazla ihtiyacımız vardır. Paragraf dışındaki kısa sorulardan zaman tasarrufu yaparak paragraf sorularında ise sorudan başlayarak paragraf sorularını yeterli zamanda rahatlıkla çözebiliriz. Zaten paragraf sorularının büyük çoğunluğunun uzun metinler olmasına rağmen çok basit sorular olduğunu göreceksiniz.

6.Paragraf sorularındaki metinlerde anlamını bilmediğimiz daha önce duymadığımız ya da duyup okuyup sık kullanmadığımız bazı özel kelime ve kavramlar karşımıza çıkabilir. Bu kelime ve kavramların bilinmesi metni daha iyi anlamamızı sağlar.

7.Paragraf sorularında genel bir insan tipinden söz edilir. Bu insan tipi ÖSS sorularını hazırlayan kişilerin yetiştirmek istedikleri (ya da üniversitede okumasını istedikleri)insan tipidir. Bu insan tipinin özelliklerinin bilinmesi bence paragrafların çözümünü çok kolaylaştıracaktır. Bu genel insan tipinin özelli şunlardır:

a) Savaşlara teröre sömürüye karşıdır.

b)Hızlı sanayileşme sonucu doğanın tahrip edilmesini onaylamaz.

c)Doğayı fazlasıyla sever. Yeşile ve yeşilliğe tutkundur. Beton yığınları arasında yaşamaktan sıkılır. Doğaya yönelmek doğayla iç içe olmak onu rahatlatır. İnsanlardaki doğa sevgisi azaldıkça birbirlerine olan sevgilerinin de azaldığına inanır.

d) Saygılı hoşgörülü ve sevecendir. İnsanları düşüncelerinden dolayı kınamaz.

e) Düşünce özgürlüğünden yanadır. Herkesin düşüncelerini açıkça ve rahatça söyleyebilmesi tarafındadır.

f)Akla ve bilime çok önem verir. Bâtıl düşüncelere hurafelere ve geçerliliği kanıtlanmamış (ispatlanmamış) düşüncelere karşıdır.

g)Yenilikçidir. Yeniliklere açıktır. Sürekli yenilenmeyi ve değişimi savunur. Kendini yenilemeye değişimlere karşı duran insanları onaylamaz.

h)Sanata tutkundur. Sanatın her dalını sever. Sanata ve sanatçıya büyük önem verir. Sanatın insanı yücelttiğine inanır.

ı)Eğitimi her şeyin üstünde görür. Eğitimin olmadığı yerde hiçbir gelişmenin olmayacağına inanır.

i)Okuma tutkunudur. Okumanın insan düşüncesini ve evrenini genişlettiğine inanır. En büyük ıstırabı insanların okumamaları okumaya gayret etmemeleridir.

j)Sanat ve edebiyatta ulusallığı (millî olmayı) savunur. Sanatçılar ve edebiyatçıların önce yerli olanı iyice tanıyıp incelemeden evrensel olanı yakalayamayacaklarına inanır.

k)Sanatın ve müziğin evrensel olduğuna inanır. Bir insanın Yunus Emre’yi sevdiği gibi Hugo’yu da sevebileceğini savunur.

I)Geçmişini iyi bilmeyen toplumların geleceklerinin karanlık olacağına inanır.

m) Dürüst yardımsever ye nazik bir insandır.

n)İnsana çok fazla önem verir. Evrendeki her şeyin temelinde insan vardır. İnsanın olmadığı yerde hiçbir şeyden söz edilemez.

o)Çocukluğuna ve çocukluk günlerine büyük bir özlem duyar. Sık sık çocukluğuna anılarına döner.

ö)Aydınların ve sanatçıların görevlerinin toplumun sorunlarına sahip çıkmak ve toplumu yüceltmek olduğunu düşünür.

p)İyimser ve mutludur. En küçük olaylardan ve durumlardan bile kendisine mutluluk adına bir pay çıkarır.

r)Mücadeleci kararlı ve iradeli bir insandır. Umutsuzluğa kapılmaz. Her şeyin üstesinden gelinebileceğine inanır

s)Dilini ve edebiyatını çok sever. O dili konuşan herkesin(dilci olsun olmasın)konuştuğu dili çok iyi bilmesini ve konuşmasını ister.

ş)Kabalığa her türlü yalan dolana ve haksızlığa karşıdır.


PARAGRAF TÜRLERİ


a)Olay Paragrafı: Bu tür paragraflarda bir olay anlatılır. Bu olay yazarın savunduğu düşünceyi açıklamak ve onu inandırmak için bir araçtır. Eğer olayda bir bütünlük varsa yani olayın başı sonu belliyse ana düşünceyi buldurmaya yönelik sorular için kullanılır.

b)Durum Paragrafı: Bu tür paragraflarda bir doğanın şehrin ya da bir insanın betimlemesi yapılır. Bu tür paragraflar genellikle anlatım biçimleri ve gözlemle ilgili sorularda kullanılır.

c)Duygu (Çözümleme) Paragrafı: Bu paragraflarda roman veya hikaye kahramanlarının iç dünyaları anlatılır. Yazar kahramanların psikolojik yapılarını hayallerini bazen yorum katarak anlatır. Bu paragraflar insan karakterini bulmaya ve yoruma dayalı sorularda kullanılır.

d)Düşünce Paragrafı: Belirli bir düşüncenin anlatıldığı savunulduğu paragraflardır. Makale deneme fıkra eleştiri gibi türlerden seçilir. Konuyu yardımcı düşünceleri veya ana düşünceyi buldurmaya yönelik sorularda genellikle bu tür paragraflar kullanılır.


PARAGRAFIN ÖĞELERİ

Konu: Paragrafta işlenen düşünce olay ya da durumdur. Her şey paragrafın konusu olabilir. “Yazar bu paragrafta ne anlatıyor?”sorusunun cevabı bize konuyu verir. Konu en fazla bir iki cümleyle verilir.

Yardımcı Düşünceler: İkiden fazla cümleden meydana gelir. Yardımcı düşünceler paragrafta ana düşünceyi destekleyici niteliktedir. Yazar burada konuyla ilgili açıklamalar yapar ve düşüncelerinin haklı gerekçelerini sıralar.

Ana Düşünce: Paragrafta üzerinde durulan konuya bağlı olarak yazarın asıl anlatmak istediği düşüncedir. Kesin bir yargı niteliği taşır genellikle bir cümleden oluşur.

*Bütün yardımcı düşünceler ana düşünceyi haklı çıkarmaya hizmet eder.

Başlık: Paragrafta üzerinde durulan düşünceyi bir ya da iki sözcükle özetleyebileceğimiz ifade paragrafın başlığı olur. Başlık konu ve ana düşünceyle bağlantılı olmalıdır.


PARAGRAFIN YAPISI

Giriş:

*Genel bir yargı niteliğindedir. Bu bölüm bir ya da iki cümleden oluşur.
*Paragrafın konusu genellikle bu cümlelerdir.
*Giriş bölümü paragrafın bir çeşit özet olduğundan ana düşünce hakkında ipuçları verir.
*Asla bağlaçla başlamaz.
*Giriş cümlesinde kendisinden önce bir cümle daha olduğunu düşündürecek bazı zamir sıfat ya da edatlar bulunmaz.

Gelişme:

*İkiden fazla cümleden meydana gelir.
*Girişte belirtilen konu bu bölümde örnekleme tanık gösterme açıklama karşılaştırma gibi düşünceyi geliştirme yollarına başvurularak açıklanır.
*Bu bölümde yer alan düşünceler paragrafın konusuyla ilgili olmalıdır yoksa anlatımın akışı bozulur.
Sonuç:
*Genellikle bir cümleden ibarettir.
*Anlatılmak istenen düşünceyle ilgili son sözün söylendiği bölümdür.
*Yazar paragrafta asıl anlatmak vurgulamak istediği düşüncesini (ana düşünce) genellikle bu bölümde verir.
*Sözlerin toparlanması niteliğinde olduğundan kapsamlı bir yargıdır. Bu yönüyle de giriş cümlesine benzer.
*Toparlayıcı özetleyici olması nedeniyle “demek ki sonuç olarak öyleyse özetle…”gibi sözlerle başlayabilir.

Uyarı: Ana düşünce genellikle paragrafın sonuç bölümünde olmakla birlikte bazen metnin başında ya da tümüne yayılmış olabilir.