Dede Korkutun Hayatının Özeti - Dede Korkutun Hayatının Kısa Özeti

Dede Korkutun Hayatı
Dede Korkutun 570-632 yılları arasında Hz. Muhammed (S.A.V) zamanında yaşadığı rivayet edilmiştir. Oğuzların Kayı veya Bayat boylarından geldiği hem geçmişten ve hem de gelecekten haber veren �kerem sahibi bir evliya� olduğu rivayet edilmektedir. �Ozanların Piri� veya �Ozanların Başı� olarak da bilinen Dede Korkutun (manen) Hz. Muhammed´in hayır duasını aldığı ve Oğuzlara İslâm dinini öğrettiği de bu rivayetlerle günümüze kadar ulaşmıştır.

Öte yandan Dede Korkut tüm Türk kavimlerinin atasıdır ve dâhisidir. Türk destanlarında ve halk hikâyelerinde Dede Korkut adına ve onun mucizevî sözlerine rastlamak her zaman mümkündür. Türk hükümdarlarının akıl hocası ve veziri olduğu bilinen Dede Korkut bütün Türklüğün yegâne temsilcilerinden ve bugün de yaşatılmaya çalışılan atalarındandır.

Destan özellikli pek çok halk kahramanının mücadeleleri anlatılan Dede Korkut hikâyelerinde; güzel ve hikmetli sözler Türklerin tarihine ait rivayetler han ve beyler hakkında methiyeler Türk töresine ait pek çok konular işlenerek iyilere övgü kötülere eleştiri vardır.

�Dede Korkut Kitabında (Dede Korkut ala Lisan-i Taife-i Oğuz han Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı) 12 destan özellikli hikâye yer alır ve bu kitap İslâm öncesi ve sonrasında Türklerin yaşayışını dilini tarihini edebiyatını ve kültürünü içerir. Akıcı ve halkın kullandığı Türkçe ile yazılmış olan bu kitap; gerçek bir şaheserdir. Kitapta �Dede� ve �Ata� olarak geçen ve �Korkut Ata� olarak da bilinen Dede Korkut Türkmen Kazak Özbek ve Kara kalpak boyları arasında bu adlarla bilinmektedir. Türk dünyasının bilge atası olan Dede Korkut ve onun hikâyelerinde; Türk toplumunun savaşları ve barışları ile birlikte aile ve eğitim yapısıyla üstün ahlâk ve karakter sağlamlığına dikkati çeker. Türk milletiyle özdeşleşmiş olan doğruluk sözünde durmak mukaddes değerler uğruna ölmek gibi çeşitli karekterler hikâyelerin ana temasıdır. Dede Korkut hikâyelerindeki tüm kahramanların aile cemaat ve insan sevgisini ön planda tutması millet olarak ahlâk ve yaşam anlayışımızı göstermesi bakımından önemlidir.

Kahramanların çoğu gençtir ve mutlaka bir yiğitlik gösterdikten sonra ad verilir. Pek çoğumuz biliriz Dirse Han oğlu bir boğayı öldürünce Dede Korkut o gencin adını �Boğaç� koyar ve onu şan şeref mal ve rütbe ile ödüllendirir. Dikkat edilirse hikâyelerde gençliğe son derece önem verilmekte onların ailesine milletine ve devletine bağlı cesur ve çalışkan olmalarına işaret edilmektedir. Savaş av toy vb. eğlencelere Hz. Peygambere salavat getirilerek başlanması da Türk Kavimleri�nin dinî yönden şuurlu olduğunu ve devlet millet birliğinin sağlam temellere dayandığını göstermektedir.

Dede Korkut hikâyelerinde özellikle göçebe Oğuz Türkleri�nin tabiat şartlarına karşı dirençleri düşmanlarına karşı sürekli üstünlüğü ve birlik şuurundan doğan kuvvetlilikleri dikkati çeker. Korkut Ata olarak saygı gören Dede Korkutun hikâyeleri yaşlı ve bilginlere büyük değer verildiğini de göstermesi açısından son derece önemlidir. Allah doğum din ve ölüm düşüncesi hayatin her anında kendisini gösterir. Bugün Dede Korkut ve onun hikâyelerinden ve destanlarımızdan alacağımız önemli dersler vardır. Fertler arasında saygı sevgi karşılıklı hoşgörü ve mertlik bunların başında gelmektedir. Dede Korkut aslında büyük bir vatanseverdir ve milletinin sonsuza dek güçlü ve mutlu yaşamasını gerçekleştirme mücadelesi içindedir. Hikâyelerindeki örnek şahsiyetler olan Bayındır Han Kazan Han Bamsı Beyrek Boğaç Han Selcen Hatun Seğrek ve diğerleri toplumda olması gereken ideal insan karakterlerini temsil ederler. Bu insanlar milleti ve vatanı için ölümü göze alan ve tüm zorlukların üstesinden gelebilen kahramanlardır.

Dede Korkut bütün Türk kavimlerinin fert fert kahraman olmasını arzu etmiş olmalı ki hikâyelerinde zayıflığa çaresizliğe ve ümitsizliğe yer vermemiştir. Rivayetlere göre Onun ölümü bile evliyalığını bilge kişiliğini göstermektedir: Çeşitli Türk boylarının kanaatine göre o rüyasında mezarının hazırlandığını görmüş ve gittiği her yerde öleceği ona rüyasında bildirilmiştir. Seyhun Irmağı�nın Aral Gölü�ne döküldüğü yerin yakınlarında ırmağın üzerine hırkasını sererek orada ruhunu Allah�a teslim etmiştir. Bugün pek çok yerde onun mezarının olduğu söylenmektedir. Tıpkı Yunus Emre ve Karaca oğlan gibi milletimiz onun mezarına da sahip çıkarak kahramanlarını kendi içinde görmek istemektedir. Türk ve dünya edebiyatının şaheserleri arasına giren ve çeşitli tarihî filmlere de konu olan Dede Korkut Hikâyeleri insani ve yaşadığı dünyayı tüm özellikleriyle ele almıştır.

Bayburt ili; Türklerin Anadolu�da yerleştikleri en eski yerleşim yerlerindendir. Sosyologlar Bayburt�u gerek Selçuklular gerekse Osmanlılar döneminde ikinci dereceden önemli bir kültür merkezi olarak nitelendirmektedirler. Bayburt ünlü sınırlarımızın dışına taşan pek çok bilim ve sanat adamı yetiştirmiştir. Türk dünyasının ortak kültür hazinelerinin en büyüklerinden biri olan Dede Korkut� uda bunlardan saymak mümkündür. Dede Korkut bütün Türk dünyasında kabul görmüş � Tarihi ve Efsanevi � ortak ulularımızın en önemlilerindendir.

Prof. Dr. M. Fuat KÖPRÜLÜ Dede Korkut için; �Terazinin bir Kefesine Türk Edebiyatının tümünü diğer kefesine de Dede Korkut� u koysanız yine de Dede Korkut ağır basar� demektedir.

Dede Korkut hikayeleri Bayburt�ta canlılığını korumaktadır. Türkiye Türkçe�sinde anlatılan hikayelerden Beğ Böğrek (Bamsi Beyrek) in en çok varyantı Bayburt� ta tespit edilmiştir. Hikayelerde Bayburt �Parasarın Bayburt Hisarı� adıyla geçmektedir. Beğ Böyrek� in mezarı Bayburt Kalesindeki �Zindan�� ın tam karşısındaki Duduzar Tepesindedir. Dede Korkut� un mezarı Masat Köyündedir. Bu bilgiler Orhan Şaik GÖKYAY� ın Dede Korkut çalışmasında mevcut olduğu gibi halk arasında da dilden dile anlatılarak günümüze kadar ulaşmıştır. Valiliğimiz; ilimize sosyal kültürel bilimsel sportif ticari ve ekonomik canlılık kazandırmak amacıyla bir şölen düzenlemeyi planlamış şölene Orta Asya� dan Anadolu�ya göçen Alp Erenlerden biri olan ve bütün Türk lehçelerinde ve coğrafyalarında tanınan hikayeleri dildin dile anlatılan bu ulu büyüğün adını vermeyi uygun bulmuş ve 1995 yılından itibaren �Dede Korkut Kültür � Sanat Şöleni�ni düzenlemeye başlamıştır. Şölen Türk dünyasında büyük yankı bulmuş ; Azerbaycan Özbekistan Kırgızistan Türkmenistan Balkar � Karaçay Dağıstan Kazakistan ve bağımsızlığını ilan eden diğer Türk Cumhuriyetlerinden çok sayıda katılım gerçeklemiştir. Türk Cumhuriyetlerinden ilimize gelen bilim adamları Dede Korkut� la ilgili tebliğler sunmuşlar kendi coğrafyalarındaki izlerin etkisinden söz etmişlerdir. Dede Korkut� un bizim olduğu kadar kendi edebiyatlarının da en büyük değere ve Türk dünyasının coğrafyalar üstü ortak ve en büyük kişiliği olarak nitelemiş ve sahiplenmişlerdir. Dede Korkut Türk dünyasının ortak birleştirici ve en büyük kişilerinden biri olarak Bayburt Dede Korkut Kültür � Sanat Şöleninde anılmaya başladıktan sonradır ki; UNESCO 1999 yılını Dede Korkut� un 1300. yılı olarak kabul etmiştir. İlimizde 16 � 22 Temmuz 2001 tarihleri arasında 7.� Si düzenlenen dede Korkut Kültür � Sanat Şölenlerinde Dede Korkut artık sadece Bayburt ve Türk Dünyası ile sınırlı kalmamış bütün dünyanın ortak değeri olarak uluslararası bir nitelik kazanmıştır.

Dede Korkutun yaygınlıkla bilinen hikâyeleri;

-Dirse Han Oğlu Boğaç Han

-Salur Kazanın Evinin Yağmalanması

-Kam Büre Beg Oğlu Bamsi Beyrek

-Kazan Beg Oğlu Uraz Beg�in Tutsak Olması

-Duha Koca Oğlu Deli Dumrul

-Kanlı Koca Oğlu Kan Turali

-Kadılık Koca Oğlu Yegenek

-Basatın Tepegöz�ü Öldürmesi

-Begel Oğlu Emren

-Usun Koca Oğlu Seğrek

-Salur Kazanın Tutsak Olması

-Dış Oğuzun iç Oguz�a Asi Olması